Hàng tháng, sinh viên nào cũng có cả trăm thứ phải chi tiêu.
Nghe thì có vẻ nghiêm túc, nhưng thực ra chỉ có vài khoản là thật sự “bắt buộc”:
1. Tiền trọ, điện nước
2. Tiền ăn uống
3. Tiền đồ dùng cá nhân
4. Tiền xăng xe đi lại
Còn lại… hơn 90 khoản khác thì đủ thể loại: trà sữa, ăn vặt, shopping online, sinh nhật bạn bè, xem phim, đi chơi, đồ công nghệ, đồ đẹp nhưng “không cần thiết lắm”…
Vấn đề là những khoản nhỏ nhỏ ấy cộng lại, mỗi cái vài chục nghìn, vài trăm nghìn, nhưng cuối tháng nhìn lại thì nó thành một con số rất… đau lòng.
Cuộc sống sinh viên thường vận hành theo một chu kỳ rất quen thuộc.
Đầu tháng, tiền trợ cấp từ gia đình vừa về tài khoản:
– “Ê, đi ăn lẩu không?”
– “Đi uống trà sữa không?”
– “Có phim mới hay lắm, đi coi đi!”
Mọi thứ lúc đó trông rất ổn. Ví tiền còn dày, tâm trạng thì phơi phới. Nhưng chỉ cần vài buổi tụ tập, vài lần order đồ ăn, vài cú click trên Shopee, Lazada hay TikTok Shop… là tình hình bắt đầu xấu dần đi.
Và đến cuối tháng thì quen thuộc lắm: mì tôm, hủ tiếu gõ, bánh mì trứng, cơm chan nước mắm, và cả những bữa ăn kèm theo… nước mắt.
Sinh viên nghèo nhưng lại rất sáng tạo trong việc xoay tiền.
“Có tiền lẻ告诉 không? Cho tao mượn 1k.”
“Ê, góp tao 2k gửi xe đi.”
“Mỗi đứa 1k thôi là đủ.”
Góp gió thành bão, tích tiểu thành đại. Chỉ cần vài người xung quanh là đủ tiền gửi xe, mua ổ bánh mì, hoặc thêm một ly trà đá. Đó là “nghệ thuật sinh tồn” mà chỉ sinh viên mới hiểu.
Những món ăn vặt như trà sữa, bánh tráng trộn, bắp xào, xiên que, lẩu nướng, chân gà xả tắc… tuy rẻ nhưng lại là “sát thủ ví tiền” đúng nghĩa khi ăn mỗi ngày.
Nói chung, sinh viên thường rất giống nhau: đầu tháng sống như người giàu, cuối tháng sống như người họ Đỗ – Đỗ nghèo.
Không phải là không có tiền, mà là tiền đã đi đâu mất từ lúc nào không hay. Vì vậy, nếu không học cách kiểm soát chi tiêu sớm, thì rất dễ rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau, rồi phải vay mượn và áp lực tâm lý kéo theo.
Biết chi tiêu hợp lý không làm bạn nghèo đi – nó chỉ giúp bạn bớt phải ăn mì gói vào những ngày cuối tháng mà thôi.
Thực tế, rất nhiều sinh viên không hề ý thức được mình đang tiêu tiền như thế nào. Mỗi lần quẹt thẻ, mỗi lần bấm “đặt hàng”, mỗi lần chuyển khoản vài chục nghìn cho một món đồ nhỏ, trong đầu chỉ nghĩ đơn giản là “có đáng bao nhiêu đâu”. Nhưng tiền không biến mất trong một lần, nó biến mất từ từ, từng chút một, cho đến khi nhìn lại thì tài khoản đã gần như trống rỗng.
Điều nguy hiểm nhất không phải là mua một món đồ đắt tiền, mà là mua quá nhiều món đồ rẻ tiền. Một ly trà sữa hôm nay, một phần ăn vặt ngày mai, một chiếc áo giảm giá ngày kia… tất cả cộng lại tạo thành một khoản chi rất lớn mà người ta hiếm khi để ý.
Sinh viên thường rơi vào cái bẫy tâm lý gọi là “tự thưởng”. Sau một ngày học mệt, sau một bài thi khó, sau một tuần stress, não bộ sẽ tự động thuyết phục: “Mình xứng đáng được ăn ngon một chút”, “mua cái này cho vui cũng được mà”. Và thế là ví tiền tiếp tục mỏng đi lúc nào không hay.
Chưa kể đến áp lực từ bạn bè và mạng xã hội. Thấy người khác đi cà phê, check-in quán đẹp, mua đồ mới, đổi điện thoại, đi du lịch… rất khó để không so sánh. Nhiều sinh viên chi tiền không phải vì cần, mà vì sợ bị tụt lại phía sau, sợ mình trông “kém sang” hơn bạn bè.
Trong khi đó, nguồn tiền của sinh viên lại rất hạn chế. Phần lớn phụ thuộc vào gia đình hoặc một khoản làm thêm không quá lớn. Khi chi tiêu vượt quá khả năng, hệ quả gần như chắc chắn là vay mượn, nợ nần, hoặc sống cực kỳ chật vật vào cuối tháng.
Có người bắt đầu dùng thẻ tín dụng, ví trả sau, hoặc mượn tiền bạn bè với suy nghĩ “tháng sau có tiền rồi trả”. Nhưng tháng sau lại tiếp tục chi tiêu như cũ, và vòng lặp cứ thế lặp đi lặp lại. Từ một khoản nhỏ ban đầu, nợ có thể phình to rất nhanh.
Điều đáng buồn là rất ít sinh viên được dạy cách quản lý tiền một cách bài bản. Trường học dạy toán, dạy kinh tế vĩ mô, nhưng lại không dạy cách lập ngân sách cá nhân, cách phân biệt giữa “cần” và “muốn”, hay cách kiểm soát cảm xúc khi mua sắm.
Nếu ngay từ khi còn đi học, mỗi người biết ghi chép chi tiêu, đặt ra giới hạn cho từng khoản, và tự hỏi “mình có thật sự cần thứ này không”, thì rất nhiều vấn đề tài chính sau này đã có thể tránh được.
Chi tiêu hợp lý không có nghĩa là sống khổ. Nó chỉ đơn giản là biết ưu tiên. Biết lúc nào nên tận hưởng, và lúc nào nên kiềm chế. Biết rằng một bữa ăn ngon thỉnh thoảng là niềm vui, nhưng ăn sang mỗi ngày thì là con đường ngắn nhất dẫn tới… hết tiền.
Với sinh viên, việc giữ cho mình không rơi vào cảnh thiếu hụt tiền bạc cũng chính là một cách tự lập. Nó giúp bạn bớt phụ thuộc, bớt lo lắng, và có thể tập trung hơn cho việc học và cuộc sống.
Cuối cùng, tiền không phải là tất cả, nhưng không có tiền thì rất nhiều thứ trở nên khó khăn hơn. Học cách quản lý tiền từ khi còn là sinh viên chính là một trong những kỹ năng quan trọng nhất để bước vào đời một cách vững vàng hơn.